Journal of Medical Council of Iran

fa طراحی و بررسی نقش بسته‌ی آموزشی مبتنی بر ذهنی‌سازی مادران در اضطراب اجتماعی نوجوانان در یزد Design and Evaluation of a Mentalization-Based Parenting Program for Mothers on Social Anxiety in Adolescents in Yazd روانشناسی پژوهشي Research چکیده زمینه: اضطراب اجتماعی یکی از اختلالات شایع در نوجوانان است که تحت تأثیر عوامل متعدد مانند طرد والدین، کنترل روانی والدین،تجربیات منفی همسالان و فشارهای محیطی شکل می‌گیرد و می‌تواند روابط اجتماعی، عملکرد تحصیلی، اعتمادبه‌نفس و کیفیت زندگینوجوانان را کاهش دهد. با توجه به نقش مهم والدین در تنظیم هیجانات و درک حالات ذهنی فرزندان، آموزش مبتنی بر ذهنی‌سازی والدینبه‌عنوان یک مداخله مؤثر برای ارتقای مهارت‌های تنظیم هیجان و بهبود تعامل والد فرزند مطرح است. با این حال، پژوهش‌های پیشین تأثیراین نوع مداخله را تنها به‌طور محدود بررسی کرده‌اند و مطالعات کمی اثر آن را بر اضطراب اجتماعی نوجوانان و عملکرد روانی-اجتماعیآنان بررسی کرده‌اند. روش کار: این مطالعه نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون-پس‌آزمون و پیگیری همراه با گروه کنترل انجام شد. جامعه آماری شامل نوجوانان12 تا 15 ساله و مادران آنان در شهر یزد بود. ابزارهای مورد استفاده شامل پرسشنامه اضطراب اجتماعی نوجوانان، پرسشنامه رابطهوالد-فرزند و پرسشنامه ظرفیت تأملی والدین بودند. گروه آزمایش طی بهار 1403، 15 جلسه دو ساعته آموزش دریافت کرد، در حالی که گروهکنترل هیچ آموزش ویژه‌ای دریافت نکرد. پیگیری سه‌ماهه نیز برای ارزیابی اثر مداوم آموزش انجام شد. داده‌ها با استفاده از تحلیلواریانس آمیخته و مقایسات زوجی بونفرونی همراه با SPSS 22 تحلیل شدند تا تغییرات بین گروه‌ها و در طول زمان بررسی شود. یافته‌ها: نتایج نشان داد که بسته آموزشی مبتنی بر ذهنی‌سازی باعث کاهش معنادار اضطراب اجتماعی و مؤلفه‌های آن در گروه آزمایششد (0/001>p) و این کاهش در پیگیری سه‌ماهه نیز پایدار بود. اثر مداخله بزرگ و قابل توجه بود (0/02=η²) در گروه کنترل هیچ تغییرمعناداری مشاهده نشد. نتیجه‌گیری: آموزش مبتنی بر ذهنی‌سازی والدین به‌طور مؤثر اضطراب اجتماعی نوجوانان را کاهش داده و ظرفیت ذهنی‌سازی مادران راارتقا بخشید. این یافته‌ها اهمیت مداخلات والد-محور و تمرکز بر فرآیندهای ذهنی والدین را در ارتقای سلامت روان و کیفیت تعاملاتنوجوانان تأکید می‌کنند و نشان می‌دهند که مداخلات آموزشی هدفمند می‌توانند تغییرات پایدار در روابط والد-فرزند و عملکردروانی-اجتماعی نوجوانان ایجاد کنند. Abstract Background: Social anxiety is a common psychological disorder among adolescents, resulting from multiple factors including parental rejection, excessive parental control, and negative peer experiences. This condition can adversely affect adolescents’ social relationships, academic performance, self-esteem, and overall quality of life. Parents play a crucial role in regulating emotions and understanding the mental states of their children, making parental interventions a key factor in preventing or reducing social anxiety. Mentalization-based parent training has emerged as a promising approach to enhance parental reflective functioning, improve parent–child interactions, and support adolescents’ emotional and social development. However, prior studies have only partially examined its effectiveness, particularly in the Iranian context. Methods: This semi-experimental study employed a pretest–posttest design with a control group to evaluate the impact of a mentalization-based training program for mothers. Participants included adolescents aged 12–15 years and their mothers in Yazd, Iran. Data were collected using the Social Anxiety Scale for Adolescents, the Child–Parent Relationship Scale, and the Parental Reflective Functioning Questionnaire. The experimental group received fifteen weekly two-hour training sessions, while the control group received no intervention. A three-month follow-up was conducted to examine the sustainability of the effects. Data were analyzed using mixed-design analysis of variance (ANOVA) and Bonferroni-adjusted pairwise comparisons. Results: The results demonstrated that participation in the mentalization-based training program significantly reduced overall social anxiety and its cognitive and behavioral components in the experimental group (P<0.001), with these improvements remaining stable at the three-month follow-up. The effect sizes were large and meaningful (η²>0.2), indicating a substantial impact of the intervention. No significant changes were observed. Conclusion: Mentalization-based parent training is an effective approach for reducing social anxiety among adolescents, while enhancing maternal reflective functioning and parent–child relationship quality. These findings emphasize the importance of parent-centered interventions that focus on parental mental processes, providing a sustainable pathway for improving adolescent psychosocial functioning, emotional well-being, and overall mental health. اضطراب اجتماعی, ذهنی سازی, روابط والد-فرزند Social anxiety, Mentalization, Parent-child relationship 31 42 http://jmciri.ir/browse.php?a_code=A-10-1980-1&slc_lang=fa&sid=1 Nayereh Gholampour نیره غلامپور n.gholampour65@gmail.com 4433624128 100319475328460010763 Yes PhD Student in General Psychology, Department of Psychology, Science and Arts University, Yazd, Iran دانشجوی دکترا روانشناسی عمومی گروه روان‌ -شناسی، دانشگاه علم و هنر، یزد، ایران Shahla Pezeshk شهلا پزشک sh.pezeshk@gmail.com 100319475328460010764 100319475328460010764 No Department of Psychology, Science and Arts University, Yazd, Iran گروه روان‌شناسی، دانشگاه علم و هنر، یزد، ایران Mohsen Saiedmanesh محسن سعیدمنش M.saeidmanesh@yahoo.com 100319475328460010765 100319475328460010765 No Department of Psychology, Science and Arts University, Yazd, Iran گروه روان‌شناسی، دانشگاه علم و هنر، یزد، ایران Farangis Demehri فرنگیس دمهری farangis_demehri@yahoo.com 100319475328460010766 100319475328460010766 No Department of Psychology, Science and Arts University, Yazd, Iran گروه روان‌شناسی، دانشگاه علم و هنر، یزد، ایران