Journal of Medical Council of Iran

fa بازنگری فرآیند رسیدگی به جرایم پزشکی در نظام حقوقی ایران بر پایه دادرسی تخصص‌محور Review of the Criminal Procedure in Medical Offenses in Iran’s Legal System Based on a Specialized Adjudication Approach حقوق پزشکی مروری Review چکیده فرآیند رسیدگی به جرایم پزشکی در ایران با چالش‌های مهمی مواجه است که از جمله مهم‌ترین آن‌ها، نبود ساختار دادرسی تخصص‌محورمتناسب با ماهیت فنی این دسته از جرایم است. در بسیاری از موارد، قاضی یا نهاد رسیدگی‌کننده ممکن است علم تخصصی لازم برایارزیابی دقیق جرایم پزشکی را نداشته باشد و به‌ناچار بر نظر کارشناسی اتکا نماید، بی‌آن‌که سازوکار مؤثری برای ارزیابی و کنترلصحت این نظر وجود داشته باشد. هدف این مقاله، نقد ساختار موجود و ارائه چارچوبی نوین بر اساس دادرسی تخصص‌محور برایارتقای عدالت و کارآمدی در رسیدگی به جرایم پزشکی در ایران است. این پژوهش به شیوه توصیفی-تحلیلی انجام شده و از روش کتابخانه‌ای و بررسی اسناد حقوقی، قوانین و آیین‌نامه‌های داخلی بهره گرفتهاست. همچنین با بهره‌گیری از نمونه‌هایی از رویه قضایی و گزارش‌های نهادهای ناظر، تحلیل انتقادی از وضعیت موجود صورت گرفته و درنهایت، مدل پیشنهادی برای بازنگری فرآیند دادرسی ارائه شده است. یافته‌ها نشان می‌دهند که ساختار کنونی دادرسی جرایم پزشکی در ایران فاقد مکانیزم‌های تخصص‌محور مؤثر است؛ تکیه مطلق بر نظریهکارشناسی بدون حضور ناظر تخصصی در ترکیب مرجع رسیدگی، نبود رویه‌های پایدار، وابستگی بیش از حد آراء به نظریه کارشناسی وفقدان آموزش تخصصی برای قضات این حوزه، از مهم‌ترین چالش‌ها به‌شمار می‌روند. این نارسایی‌ها می‌توانند به نقض حقوق پزشکمتهم، بیماران شاکی و اصول دادرسی منصفانه منجر شوند. بازنگری فرآیند رسیدگی به جرایم پزشکی بر پایه دادرسی تخصص‌محور، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر در نظام حقوقی ایران است. این بازنگریمی‌تواند با ایجاد مراجع ویژه (ترکیبی از قاضی و پزشک متخصص)، ارتقاء سازوکارهای کارشناسی، و آموزش مستمر قضات، تضمینعدالت دادرسی و اعتماد عمومی به نظام سلامت را تقویت کند. Abstract The procedure for adjudicating medical offenses in Iran faces significant challenges, particularly the absence of a specialized adjudication structure aligned with the technical nature of such offenses. Judges and adjudicating bodies often lack sufficient medical expertise, relying heavily on expert opinions without an effective mechanism for verifying their validity. This article aims to critically review the current structure and propose a specialized model to enhance justice and procedural efficiency in dealing with medical offenses in Iran. This study is conducted using a descriptive-analytical method, based on library research and analysis of domestic legal sources, statutes, and judicial procedures. Through case examples and oversight reports, the paper identifies systemic deficiencies and proposes a new model for specialized criminal procedure in medical cases. Ethical considerations: All scientific and academic integrity principles have been strictly observed. References are cited accurately, with no bias or personal judgments involved, and all materials are derived from reliable legal sources. The findings reveal a lack of effective specialization in Iran’s current procedure for medical offenses. Overreliance on expert opinion without oversight, the absence of specialized adjudication panels, excessive dependence of opinions on expert theory and limited judicial training in medical matters are among the main shortcomings. These issues contribute to potential violations of both defendants’ and complainants’ rights, undermining fair trial standards. Redesigning the adjudication process for medical offenses based on a specialized approach is essential in Iran’s legal system. The proposed model incorporating specialized panels, reforming expert witness protocols, and ongoing judicial education can significantly improve procedural justice and strengthen public trust in the healthcare system. جرایم پزشکی, دادرسی تخصص‌محور, نظام حقوقی ایران, کارشناسی پزشکی, حقوق متهم, عدالت قضایی, پزشکی قانونی. Medical Offenses, Specialized Adjudication, Iran Legal System, Medical Expertise, Defendant’s Rights, Judicial Reform, Forensic medicine. 6 17 http://jmciri.ir/browse.php?a_code=A-10-1708-1&slc_lang=fa&sid=1 Homayoun Fahimi همایون فهیمی dr.h.fahimi94@gmail.com 100319475328460010756 100319475328460010756 No PhD student of Criminal Law and Criminology, Islamic Azad University, Tabriz Branch, Tabriz, Iran. دانشجوی دکتری تخصصی حقوق کیفری و جرم شناسی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران Abbasali Akbari عباسعلی اکبری dr.akbari@iaut.ac.ir 100319475328460010757 100319475328460010757 Yes Department of Law, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran گروه حقوق، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران Fatemeh Ahadi فاطمه احدی fatemeh.ahadi2025@iaut.ac.ir 100319475328460010758 100319475328460010758 No Department of Law, Maragheh Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran گروه حقوق، واحد مراغه، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران Mehrdad Teymouri مهرداد تیموری dr.mehrdad.teymouri@iaut.ac.ir 100319475328460010759 100319475328460010759 No Department of Law, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran گروه حقوق، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران