Journal of Medical Council of Iran

fa عوارض هماتولوژیک و ترومبوتیک سندرم پساکووید-۱۹ (COVID-19) Hematological complications of post-acute COVID-19 syndrome (PASC) عمومى General مروری Review مقدمه: سندرم پسا-حاد کووید-۱۹ (PASC) یا لانگ کووید، با عوارض مزمن و چندسیستمی، یک چالش بزرگ برای نظام‌های سلامت جهانی است. اختلالات هماتولوژیک و ترومبوتیک، یکی از ابعاد کلیدی و پیچیده این سندرم است که با پاتوفیزیولوژی « thromboinflammation » مزمن مشخص می‌شود. ظهور سندرم نادر اما مرگبار ترومبوتیک ترومبوسیتوپنی ایمنی ناشی از واکسن (VITT) بر این پیچیدگی افزوده است. یافته‌ها: : پاتوفیزیولوژی اختلالات انعقادی در PASC ریشه در یک چرخه معیوب از آسیب پایدار اندوتلیال، دیسرگولاسیون ایمنی (شامل  NETosis)، التهاب مزمن سطح پایین و تشکیل میکروترومبوزهای مقاوم به فیبرینولیز دارد. این فرآیند، توجیه‌کننده علائم شایعی چون خستگی، تنگی نفس و مه مغزی است. در مقابل، VITT  یک اورژانس ایمونولوژیک حاد است که نیازمند تشخیص و درمان فوری و کاملاً متفاوت (پرهیز از هپارین و تجویز IVIG ) است. علیرغم شواهد پاتوفیزیولوژیک قوی، کارآزمایی‌های بالینی از تجویز روتین داروهای ضد انعقاد برای پیشگیری در بیماران سرپایی PASC حمایت نمی‌کنند، که این امر یک شکاف شواهد کلیدی را برجسته می‌سازد. نتیجه‌گیری: الگوریتم پیشنهادی بر اساس طبقه‌بندی خطر (Risk Stratification) با استفاده از نشانگرهای در دسترس مانند  D-dimer  ونسبت نوتروفیل به لنفوسیت (NLR) طراحی شده است. این رویکرد، درمان تهاجمی را برای بیماران با ترومبوز اثبات‌شده توصیه می‌کند، اما برای اکثریت بیماران  PASC، یک استراتژی محافظه‌کارانه مبتنی بر پایش و مدیریت عوامل خطر را پیشنهاد می‌دهد تا از خطرات درمان غیرضروری جلوگیری گردد. اعتبارسنجی این الگوریتم نیازمند مطالعات آینده‌نگر در جمعیت بیماران ایرانی است.   Background: Post-Acute Sequelae of COVID-19 (PASC), or Long COVID, poses a major challenge to global healthcare systems with its chronic, multi-system complications. Hematologic and thrombotic disorders are a key and complex aspect of this syndrome, characterized by a pathophysiology of chronic "thromboinflammation." The emergence of the rare but fatal Vaccine-Induced Immune Thrombotic Thrombocytopenia (VITT) adds to this complexity. Results: The pathophysiology of coagulopathy in PASC is rooted in a vicious cycle of persistent endothelial injury, immune dysregulation (including NETosis), low-grade chronic inflammation, and the formation of fibrinolysis-resistant microthrombi. This process explains common symptoms like fatigue, dyspnea, and brain fog. In contrast, VITT is an acute immunological emergency requiring immediate and distinct management (avoidance of heparin and administration of IVIG). Despite strong pathophysiological evidence, clinical trials do not support the routine use of prophylactic anticoagulants in outpatient PASC, highlighting a critical evidence gap. Conclusion: The proposed algorithm is based on risk stratification using accessible biomarkers such as D-dimer and the neutrophil-to-lymphocyte ratio (NLR). This approach recommends aggressive treatment for patients with confirmed thrombosis but suggests a conservative strategy based on monitoring and risk factor management for the majority of PASC patients to avoid the risks of unnecessary treatment. Validation of this algorithm requires prospective studies in the Iranian patient population.   کووید, سندرم پساکرونا, هماتولوژی, ترومبوز, واکسیناسیون COVID, PASC, hematology, thrombosis, vaccination 37 51 http://jmciri.ir/browse.php?a_code=A-10-2027-4&slc_lang=fa&sid=1 Mohammadali Zolfaghari محمد علی ذوالفقاری zolfaghari.mohammadali@yahoo.com 100319475328460010506 100319475328460010506 No Molecular Immunology Research Center, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran مرکز تحقیقات ایمونولوژی مولکولی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران Gholamreza Toogeh غلامرضا توگه gh_toogeh@yahoo.com 100319475328460010507 100319475328460010507 No Department of Internal Medicine, School of Medicine, Imam Khomeini Hospital Complex, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran گروه داخلی، دانشکده پزشکی، مجتمع بیمارستانی امام خمینی (ره)، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران Maryam Ahmadi مریم احمدی maryam.ahmaadii95@gmail.com 100319475328460010508 100319475328460010508 No Immunology Department, School of Medicine, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran گروه ایمونولوژی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران Seyed Mehrab Mehrab Safdari محراب صفدری safdarimehrab4@gmail.com 100319475328460010509 100319475328460010509 No Molecular Immunology Research Center, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran مرکز تحقیقات ایمونولوژی مولکولی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران Narjes Soleimanifar نرگس سلیمانی فر n.soleimanifar20@gmail.com 100319475328460010510 100319475328460010510 No Molecular Immunology Research Center, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran مرکز تحقیقات ایمونولوژی مولکولی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران Sara Assadiasl سارا اسدی اصل saraasadiasl@gmail.com 100319475328460010511 100319475328460010511 No Molecular Immunology Research Center, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran مرکز تحقیقات ایمونولوژی مولکولی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران Alireza Esteghamati علیرضا استقامتی esteghamati@tums.ac.ir 100319475328460010512 100319475328460010512 No Department of Internal Medicine, School of Medicine, Imam Khomeini Hospital Complex, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran گروه داخلی، دانشکده پزشکی، مجتمع بیمارستانی امام خمینی (ره)، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران Abdolrahman Rostamian عبدالرحمان رستمیان arostamian@tums.ac.ir 100319475328460010513 100319475328460010513 No Department of Internal Medicine, School of Medicine, Imam Khomeini Hospital Complex, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran گروه داخلی، دانشکده پزشکی، مجتمع بیمارستانی امام خمینی (ره)، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران Behzad Poopak بهزاد پوپک assadiasl@sina.tums.ac.ir 100319475328460010514 100319475328460010514 No Islamic Azad University, Tehran Medical Sciences Branch, Tehran, Iran, دانشکده پیراپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی آزاد اسلامی، تهران، ایران Mohammad Hossein Niknam محمدحسین نیک نام mhnicknam@sina.tums.ac.ir 100319475328460010515 100319475328460010515 Yes Molecular Immunology Research Center, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran مرکز تحقیقات ایمونولوژی مولکولی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران