Journal of Medical Council of Iran

fa حدود مسئولیت فراگیران پزشکی ical Boundaries of Medical Trainees’ Responsibility اخلاق پزشکی مروری Review چکیده هر روزه در مراکز درمانی آموزشی، دانشجویان و دستیاران در کنار اساتید در درمان بیماران مشارکت یا اقدام می‌کنند. حدود مسئولیت آنان در صورت بروز خطا یکی از مسایل مهم در اخلاق و حقوق پزشکی است. طبق تعریف آیین‌نامه دستیاری وزارت بهداشت، دستیار به “فرد” اطلاق شده و با تعریف دانشجو تفاوتی‌هایی دارد، هرچند که او هم تحت تعلیم و آموزش اساتید می‌باشد. با رجوع به قوانین فقهی و مثال‌های مشهور “دانش آموز-معلمی” یا “مربی شنا” به نظر می‌رسد تمام بار مسئولیت فراگیر بر عهده آموزش‌دهنده می‌باشد، اما از طرف دیگر بر اساس اصل شخصی بودن مسئولیت جزایی که از اصول مهم حقوق جزا می‌باشد می‌توان چنین برداشت کرد که خود فاعل مسئولیت تام در مورد خطا دارد. برخی اعتقاد دارند طبق ماده 142 قانون مجازات اسلامی می‌توان با اثبات مسئولیت آموزش‌دهنده این مسئولیت را به آموزش‌دهنده منتسب نمود. در قوانین انگستان و فرانسه نیز همانند ایران مسئولیت جزایی فعل غیر را به مسئول اصلی برمی‌گرداند. معیار دیگری که برخی به آن اعتقاد دارند معیار “شخص معقول در همان حرفه” است که در رویه‌های بین‌الملی نیز به آن تکیه می‌شود و تبیین مصادیق آن برای هر رسته فراگیر می‌تواند به تعیین دقیق‌تر مسئولیت فراگیران کمک کند. بر اساس مستندات قانونی در ایران از جمله قانون کار، قانون مجازات اسلامی، آیین نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلین حرفه های پزشکی و راهنمای عمومی اخلاق شاغلین حرف پزشکی بار مسئولیت فراگیران بر عهده آموزش دهندگان و اساتید می‌باشد. البته ملاحظات و موضوعاتی مانند رابطه استخدامی یا همکاری (پیمانکار) فرد با مرکز‌درمانی یا مسئولیت‌مدنی و سازمانی مراکز در قبال آسیب‌های وارده به بیماران نیز از مواردی است که در این مورد قابل بحث می‌باشد. Abstract In teaching hospitals, medical students and residents routinely engage in patient care under the supervision of attending physicians. Determining the scope of their legal and ethical responsibility in the event of medical error remains a significant issue within medical law. According to the Residency Regulations of the Iranian Ministry of Health, a resident is defined as an “individual” whose legal status differs from that of a student, despite both groups being under direct supervision and educational instruction. Jurisprudential principles—illustrated through commonly cited examples such as the “student–teacher” or “swimming coach–trainee” model—generally attribute full responsibility for the learner’s actions to the instructor. Conversely, the foundational criminal law principle of personal liability suggests that the actor themselves may bear primary responsibility for any error. Some legal scholars argue that Article 142 of the Islamic Penal Code allows for the transfer of responsibility to the instructor if their supervisory role is established. Comparative legal frameworks in England and France similarly enable attribution of criminal liability to the principal responsible authority. Additionally, the “reasonable professional in the same field” standard—widely accepted in international jurisprudence—can serve as a practical criterion for defining the duties and responsibilities of various categories of trainees. Based on Iranian legal sources, including the Labor Law, the Islamic Penal Code, the Disciplinary Regulations for Professional Misconduct, and the General Ethical Guidelines for Medical Professionals, primary responsibility for trainees generally rests with educators and supervising physicians. Nevertheless, factors such as employment or contractual status within medical institutions and the civil or organizational liability of healthcare centers remain relevant considerations requiring further analysis. فراگیران پزشکی, دانشجو,دستیار,مسئولیت, حقوقی, اخلاق Medical students, students, assistants, responsibility, legal, ethics 6 15 http://jmciri.ir/browse.php?a_code=A-10-1867-2&slc_lang=fa&sid=1 Shahriar Mousavinejad شهریار موسوی نژاد shahriar6948@yahoo.com 100319475328460010833 100319475328460010833 Yes Department of Medical Ethics, Shahid Beheshti University of Medical Sciences, Tehran, Iran هیات علمی گروه اخلاق پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران