چکیده
زمینه: سد نفوذناپذیر دیواره سلولی مایکوباکتریوم‌ها و فعالیت پمپ‌های افلاکس چند‌دارویی، از مهم‌ترین مکانیسم‌هایی هستند که در ایجاد مقاومت دارویی ذاتی در این باکتری‌ها نقش دارند. مطالعات پیشین نشان داده‌اند که افزایش بیان پمپ‌های افلاکس در گونه‌های مختلف مایکوباکتریوم با کاهش اثربخشی داروهای ضد سل همراه بوده است. ژن‌های کدکننده پمپ‌های افلاکس در چندین گونه مایکوباکتریوم شناسایی شده‌اند. این پروتئین‌ها قادرند ترکیبات مختلف از جمله آمینوگلیکوزیدها، فلوروکینولون‌ها و سایر عوامل ضد میکروبی را از داخل سلول خارج کنند. پمپ‌های افلاکس ممکن است در خروج داروهای کلیدی ضد سل مانند ایزونیازید و ریفامپین نیز نقش داشته باشند. این مقاله مروری بر پیشرفت‌های اخیر در درک نقش پمپ‌های افلاکس در مقاومت دارویی مایکوباکتریوم‌ها تمرکز دارد و راهبردهای ممکن برای مقابله با این مکانیسم، از جمله استفاده از مهارکننده‌های اختصاصی پمپ‌های افلاکس را مورد توجه قرار می‌دهد.
روش کار: این مطالعه به روش مرور نظام ‌مند انجام شد. جستجوی مقالات با استفاده از کلیدواژه‌های Mycobacterium, Drug resistance, Efflux pumps, Efflux transporters و Efflux pump inhibitors در پایگاه‌های علمی و معتبر از جمله ,PubMed, Scopus و Google Scholar در بازه زمانی 2000 تا 2024 انجام شد. در مجموع، تعداد 312 مقاله شناسایی شد که پس از فرایند غربالگری، تعداد 71 مقاله وارد مطالعه شدند. معیارهای ورود شامل مقالات انگلیسی زبان اصیل پژوهشی و مروری با دسترسی آزاد و دارای نمایه JCR بودند که به بررسی مکانیسم‌های مقاومت دارویی در مایکوباکتریوم‌ها، بویژه نقش پمپ‌های افلاکس و مهارکننده‌های آنها پرداخته بودند. معیارهای حذف نیز شامل مقالات تکراری، غیرمرتبط با موضوع مقاله و عدم دسترسی به متن کامل مقالات بودند.
یافته‌ها: افزایش بیان پمپ‌های افلاکس بخصوص پمپ‌های (Rv1258c (TAP و Rv1410c در مایکوباکتریوم‌ها منجر به کاهش غلظت درون سلولی داروها و کاهش پاسخ به درمان می‌شود. این پمپ‌ها بطور مستقیم به مقاومت در برابر داروهای ضد سل خط اول و خط دوم کمک می‌کنند. مهارکننده های اختصاصی پمپ های افلاکس می‌توانند حساسیت باکتری‌ها به داروها را افزایش دهند.
نتیجه‌گیری: با توجه به نقش محوری پمپ‌های افلاکس در مقاومت دارویی مایکوباکتریوم‌ها، شناخت ساختار، عملکرد و مسیرهای مولکولی آنها می‌تواند زمینه‌ساز طراحی راهکارهای درمانی مؤثرتر باشد. مطالعات بیشتر در زمینه توسعه مهارکننده‌های اختصاصی و بررسی بالینی آنها همچنان احساس می‌شود.