چکیده
زمینه: اضطراب اجتماعی یکی از اختلالات شایع در نوجوانان است که تحت تأثیر عوامل متعدد مانند طرد والدین، کنترل روانی والدین،تجربیات منفی همسالان و فشارهای محیطی شکل می‌گیرد و می‌تواند روابط اجتماعی، عملکرد تحصیلی، اعتمادبه‌نفس و کیفیت زندگینوجوانان را کاهش دهد. با توجه به نقش مهم والدین در تنظیم هیجانات و درک حالات ذهنی فرزندان، آموزش مبتنی بر ذهنی‌سازی والدینبه‌عنوان یک مداخله مؤثر برای ارتقای مهارت‌های تنظیم هیجان و بهبود تعامل والد فرزند مطرح است. با این حال، پژوهش‌های پیشین تأثیراین نوع مداخله را تنها به‌طور محدود بررسی کرده‌اند و مطالعات کمی اثر آن را بر اضطراب اجتماعی نوجوانان و عملکرد روانی-اجتماعیآنان بررسی کرده‌اند.
روش کار: این مطالعه نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون-پس‌آزمون و پیگیری همراه با گروه کنترل انجام شد. جامعه آماری شامل نوجوانان12 تا 15 ساله و مادران آنان در شهر یزد بود. ابزارهای مورد استفاده شامل پرسشنامه اضطراب اجتماعی نوجوانان، پرسشنامه رابطهوالد-فرزند و پرسشنامه ظرفیت تأملی والدین بودند. گروه آزمایش طی بهار 1403، 15 جلسه دو ساعته آموزش دریافت کرد، در حالی که گروهکنترل هیچ آموزش ویژه‌ای دریافت نکرد. پیگیری سه‌ماهه نیز برای ارزیابی اثر مداوم آموزش انجام شد. داده‌ها با استفاده از تحلیلواریانس آمیخته و مقایسات زوجی بونفرونی همراه با SPSS 22 تحلیل شدند تا تغییرات بین گروه‌ها و در طول زمان بررسی شود.
یافته‌ها: نتایج نشان داد که بسته آموزشی مبتنی بر ذهنی‌سازی باعث کاهش معنادار اضطراب اجتماعی و مؤلفه‌های آن در گروه آزمایششد (0/001>p) و این کاهش در پیگیری سه‌ماهه نیز پایدار بود. اثر مداخله بزرگ و قابل توجه بود (0/02=η²) در گروه کنترل هیچ تغییرمعناداری مشاهده نشد.
نتیجه‌گیری: آموزش مبتنی بر ذهنی‌سازی والدین به‌طور مؤثر اضطراب اجتماعی نوجوانان را کاهش داده و ظرفیت ذهنی‌سازی مادران راارتقا بخشید. این یافته‌ها اهمیت مداخلات والد-محور و تمرکز بر فرآیندهای ذهنی والدین را در ارتقای سلامت روان و کیفیت تعاملاتنوجوانان تأکید می‌کنند و نشان می‌دهند که مداخلات آموزشی هدفمند می‌توانند تغییرات پایدار در روابط والد-فرزند و عملکردروانی-اجتماعی نوجوانان ایجاد کنند.